Korfantów – skąd się wzięła nazwa miasta?

Zmiana nazw miejscowości stanowiła jeden z kluczowych elementów polityki unifikacyjnej, jaką prowadziło państwo polskie w stosunku do tzw. ziem odzyskanych po zakończeniu II wojny światowej. Na Opolszczyźnie proces ten oznaczał nadawanie nowych lub odtwarzanie starych nazw polskich w oparciu o istniejące źródła. W wielu przypadkach nawiązywano wprost do nazw miejscowości zniesionych przez władze niemieckie w drugiej połowie lat 30. XX wieku.

Administracyjne grupy operacyjne, które w kwietniu i maju 1945 roku obejmowały placówki w lewobrzeżnej części Śląska Opolskiego, dysponowały niekompletnymi spisami miejscowości w brzmieniu niemieckim i polskim. Pierwszy, w miarę kompletny projekt polskiego nazewnictwa topograficznego, opracowany przez Instytut Śląski, został zaakceptowany i przesłany do Katowic na początku września 1945 roku, przez Biuro Studiów Osadniczo-Przesiedleńczych Ministerstwa Administracji Publicznej. Pomimo tego nadal w odniesieniu do blisko połowy miejscowości na Śląsku Opolskim używano kilku nazw jednocześnie. Dla przykładu, w odniesieniu do wspomnianego Korfantowa (niem. Friedland O.S.) stosowano nazwy: Fyrląd, Fryląd, Fyrdlandul i Lwów Fyrląd. Stan taki spowodowany był kilkoma czynnikami. Przede wszystkim – działaniami przesiedleńców i repatriantów, którzy, wobec braku oficjalnych nazw polskich, samorzutnie obdzielali wsie i miasteczka na ziemiach północnych i zachodnich nowymi nazwami, zazwyczaj o charakterze „sentymentalnym”. Po drugie, do utrzymania stanu wieloznaczności przyczyniła się aktywność różnego rodzaju komisji: resortowych i branżowych, które na potrzeby doraźnego odniemczenia nazw osad i stacji kolejowych wprowadzały do obiegu formy, które ignorowały elementarne zasady słowotwórstwa polskiego i historyczną przeszłość terenu.

Jesienią 1945 roku Ministerstwo Administracji Publicznej wystąpiło z propozycją pozyskania środowisk naukowych do prac w komisji zajmującej się całościowym ustaleniem nazw miejscowości na Ziemiach Odzyskanych. 15 listopada 1945 roku ministerialny okólnik dotyczący przebiegu prac nad ustaleniem nazw miejscowości został przesłany pełnomocnikom okręgowym na ziemiach zachodnich i północnych. Informowano w nim między innymi, że jedynie upoważnionymi do dokonywania zmiany nazw miejscowości są ministerstwa: Administracji Publicznej i Ziem Zachodnich. Ponadto, w celu usprawnienia prac koncepcyjnych, powołano organ pomocniczy, tj. Komisję Ustalania Nazw Miejscowości oraz trzy zespoły robocze, tzw. komisje regionalne. Według wstępnych założeń ukończenie prac komisji głównej i komisji roboczych zaplanowano na początek 1947 roku. Wbrew pierwotnym oczekiwaniom prace komisji zostały przedłużone i trwały do końca 1950 roku. W sumie gremium to odbyło czternaście spotkań. W efekcie pięcioletniej pracy ustalono ponad 30 tys. polskich nazw na ziemiach zachodnich i północnych.

Pierwszą regulacją prawną wprowadzającą urzędowe nazwy miejscowości na terenie Śląska Opolskiego było rozporządzenie wojewody śląsko-dąbrowskiego z 27 listopada 1945 roku. Toponimy sukcesywnie były publikowane w Monitorze Polskim, w dziennikach urzędowych Ministerstwa Administracji Publicznej, Ministerstwa Ziem Odzyskanych oraz w dziennikach wojewódzkich. Na Opolszczyźnie jednak większość polskich nazw miejscowości została ustalona już w 1946 i 1947 roku. Nazwa Korfantów została nadana naszemu miastu na mocy rozporządzenia Ministra Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z 12 listopada 1946 roku (Monitor Polski nr 142, poz. 262), na cześć wielkiego Polaka Wojciecha Korfantego.

Nie zawsze decyzje podjęte przez komisje były przyjmowane ze zrozumieniem przez mieszkańców regionu. W skali gminy Korfantów protesty wywołało nadanie wsi Hillersdorf nazwy Niewola, zamiast wcześniej proponowanej – Wielkie Łąki. Swoista batalia o zmianę nazwy tej niewielkiej wspólnoty toczyła się kilka lat. W lipcu 1949 roku mieszkańcy wsi wystosowali w tej sprawie petycję do Prezydium GRN w Korfantowie. Wkrótce, delegacja gromady udała się do Warszawy, aby tam przedstawić swój problem Ministrowi Administracji Publicznej. Na początku lat 50. XX wieku wsi przywrócono nazwę Wielkie Łąki.

Obwieszczenia Wojewody Śląsko-Dąbrowskiego o ustaleniu urzędowych nazw miejscowości na obszarze Śląska Opolskiego kończyła zazwyczaj sentencja: „W stosunkach publicznych wolno używać nazw wyżej wymienionych miejscowości tylko w brzmieniu urzędowo ustalonym”. Była to reakcja na przeciągające się procedury wprowadzania nowych nazw oraz brak jednoznacznej postawy urzędów szczebla gminnego i powiatowego w stosunku do nowej sytuacji. Działo się tak, między innymi, w Korfantowie, gdzie jeszcze na wiosnę 1947 roku, pomimo oficjalnej zmiany nazwy miasta, na pismach przychodzących do urzędu gminy przybijano pieczątkę z napisem: „Zarząd Miejski Fryląd”.

Tab.: Zmiany nazw miejscowości gminy Korfantów w 1945 roku

Miejscowości gminy Korfantów

nazwy niemieckie

nazwy polskie

obowiązujące
do 1945

zmienione
w latach 1934-1939

propozycje Instytutu Śląskiego

przejściowe, używane
do 27 XI 1945

wprowadzone rozp.
z 27 XI 1945

obowiązujące współcześnie

Greisau

Krzeszów

Starzowice

Krzeszów

Gryżów

Jäglitz

Kleindorf

Jegielnica

Jaglica, Mała Wieś

Jagielnica

Jegielnica

Friedland OS.

Fyrląd

Fryląd, Fyrdlandul, Lwów Fyrląd

Fyrląd

Korfantów

Korpitz

Korndorf

Kuropaszcz

Kuropaszcze, Kuropasów

Kuropaszcz

Kuropas

Ellguth-Hammer

Ligota Kuźnica

Ligota Kuźnicka, Kuźnia Ligota

Ligota Kuźnica

Kuźnica Ligocka

Mauschwitz

Mauschdorf

Myszowice

Myszowice

Myszowice

Nüssdorf

Nieszydowice

Nisiębodowice

Nieszydowice

Niesiebędowice

Piechotzütz

Bauerngrund

Piechocice

Piechocice

Piechocice

Psychod

Waldfurt

Przechód

Przychód

Przechód

Przechód

Klein-Schnellendorf

Małe Przydroże

Przydróże Małe

Przydroże Małe

Gross-Schnellendorf

Wielkie Przydroże

Duże Przydroże

Przydróże Wielkie

Przydroże Wielkie

Puschine

Erlenburg

Puszyna

Puszyna

Puszyna

Ranisch

Rączków

Raczki

Raczków

Rączka

Rennersdorf

Biegonice

Biegi,

Renarcice

Biegonice

Rynarcice

Ringwitz

Rzymkowice

Rzymkowice

Rzymkowice

Jamke

Heinrichshof  O.S.

Jamka

Polska Jamka, Jamka Stara, Dobrosław

Jamka

Stara Jamka

Steinau OS.

Kamień

Ścinowice, Trzcinów, Trzcinawa

Ścinawa

Ścinawa Mała

Steinsdorf

Stynów

Stynów, Sielanka

Ścinawa

Ścinawa Nyska

Julienthal

Julianówka

Julianka

Ulianówka

Prockendorf

Prusinowice

Wąscha, Prosinice

Prusinowice

Węża

Hillersdorf

Niewola

Wielkie Łąki

Wielkie Łąki

Volkmannsdorf

Włodary

Włodary

Floste-Woistrasch

Floste

Flostowa Wojstraszyce

Wostów, Flostowa

Flostowa Wojstraszyce

Włostowa

Marek Misztal

Print Friendly

Dodaj komentarz